Co mierzy test
W otworze drzwi wejściowych lub okna montuje się szczelnie wentylator. Wytwarza on w budynku podciśnienie albo nadciśnienie względem powietrza zewnętrznego. Mierzy się, ile powietrza przepływa przez obudowę budynku przy różnicy ciśnień 50 paskali — przez szczeliny, połączenia, przejścia instalacji i pęknięcia.
Strumień powietrza (w metrach sześciennych na godzinę) podzielony przez kubaturę ogrzewanego powietrza w domu daje krotność wymiany powietrza n50 w jednostce 1/h. Wartość n50 = 1,5 oznacza, że przy 50 Pa w ciągu godziny przez obudowę przepływa półtorakrotność objętości powietrza w domu.
Metodę pomiaru — ciśnieniową, z użyciem wentylatora — opisuje norma PN-EN ISO 9972. Zastąpiła ona normę PN-EN 13829:2002 „Właściwości cieplne budynków — Określanie przepuszczalności powietrznej budynków — Metoda pomiaru ciśnieniowego z użyciem wentylatora”, do której odsyłały warunki techniczne.
Dlaczego szczelność jest tak ważna w domu szkieletowym
Ciepłe powietrze z wnętrza niesie wilgoć. Gdy przez nieszczelność przedostaje się do ściany lub dachu, po drodze na zewnątrz się ochładza i wilgoć może skraplać się w warstwie izolacji. W konstrukcji drewnianej to ryzyko dla izolacji i drewna. Do tego dochodzą przeciągi, straty ciepła i gorsza izolacyjność akustyczna.
Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła (rekuperacja) działa skutecznie tylko wtedy, gdy powietrze płynie przez centralę, a nie przez szczeliny. Im szczelniejszy dom, tym lepiej rekuperator spełnia swoje zadanie.
Jakie wartości n50 — stan przepisów w październiku 2026
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (potocznie „WT 2021” — od etapu wymagań obowiązującego od 31 grudnia 2020 r.) wymagało w załączniku nr 2, pkt 2.3.1, by przegrody zewnętrzne, ich złącza, przejścia instalacji i połączenia okien z ościeżami projektować i wykonywać pod kątem całkowitej szczelności na przenikanie powietrza.
Samo badanie było zaleceniem, nie obowiązkiem (pkt 2.3.4). Zalecana szczelność (pkt 2.3.3) wynosiła:
| Wentylacja w budynku | Zalecana wartość n50 |
|---|---|
| grawitacyjna lub hybrydowa | n50 < 3,0 1/h |
| mechaniczna lub klimatyzacja | n50 < 1,5 1/h |
Wartości z tabeli to granica, nie cel. Ostrzejsze wymagania mogą wynikać z umowy z wykonawcą, programu dofinansowania albo standardu budynku — dla certyfikowanego domu pasywnego Passivhaus Institut wymaga n50 nie większego niż 0,6 1/h.
Kiedy mierzyć? Dwa terminy, dwa cele
Pomiar w trakcie budowy: szukanie nieszczelności
Najlepszy moment na kontrolę jakości to chwila, gdy warstwa szczelna jest gotowa — okna i drzwi zewnętrzne zamontowane, instalacje przeprowadzone przez przegrody — ale jeszcze niczym nie zakryta. Przy podciśnieniu wykonawca pomiaru szuka nieszczelności dłonią, dymem, anemometrem albo kamerą termowizyjną i je zaznacza. Poprawka jest wtedy prosta: dokleić taśmę, założyć mankiet, uszczelnić połączenie.
To dobrze pasuje do polskiej praktyki odbiorów: kierownik budowy ma obowiązek zgłaszać inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru roboty ulegające zakryciu bądź zanikające (art. 22 pkt 7 Prawa budowlanego). Warstwa szczelna przed zabudową płytami to właśnie taka robota.
Pomiar końcowy
Po zakończeniu budowy mierzy się szczelność gotowego budynku — tak zalecały warunki techniczne (pkt 2.3.4). Pomiar w trakcie budowy nie zastępuje pomiaru końcowego: wyniki mogą się różnić, bo po pierwszym pomiarze trwają jeszcze prace instalacyjne i wykończeniowe.
Lista kontrolna przed zamknięciem ścian
Te miejsca warto obejrzeć — samemu albo z inspektorem — zanim zostaną zabudowane płyty g-k, warstwa instalacyjna lub okładzina poddasza:
- Ciągła warstwa szczelna: paroizolacja (folia) albo płyty drewnopochodne ze sklejonymi stykami — bez otwartych styków, rozdarć i brakujących taśm.
- Okna i drzwi zewnętrzne: taśmy dookoła, na czystym i nośnym podłożu, bez fałd i pustek.
- Przejścia instalacji: przewody elektryczne, rury wody i kanalizacji, kanały wentylacji i wywiewki kanalizacyjne uszczelnione mankietami lub taśmami.
- Gniazdka i włączniki w ścianach zewnętrznych: puszki szczelne albo warstwa instalacyjna przed warstwą szczelną, żeby jej w ogóle nie przebijać.
- Połączenia z płytą fundamentową, stropem i dachem: ciągłe, także w narożnikach i przy krokwiach.
- Typowe słabe miejsca: schody strychowe, okna dachowe, przejście komina lub rury kominka, skrzynki rolet i przepusty pasków.
- Późniejsze prace: kto po pomiarze jeszcze będzie wiercił w warstwie szczelnej — elektryk, monter kuchni, instalator rekuperacji?
Zrób zdjęcia stanu przed zakryciem — ściana po ścianie, z ujęciem ogólnym i szczegółem. Po zabudowie nic już nie będzie widać.
Co zrobić, gdy wynik jest za wysoki?
Przy pomiarze w trakcie budowy o to właśnie chodzi: znaleźć nieszczelności, poprawić, zmierzyć ponownie. Jeśli wynik pomiaru końcowego przekracza wartość zapisaną w umowie albo przyjętą w projekcie, to wada do wyjaśnienia z wykonawcą — najlepiej przed odbiorem, zapisana w protokole.
Częste pytania
- Czy test szczelności jest obowiązkowy?
- Warunki techniczne obowiązujące do 19 września 2026 r. tylko go zalecały. Obowiązek może wynikać z umowy z wykonawcą albo z warunków programu dofinansowania.
- Co oznacza n50 = 1,5?
- Przy różnicy ciśnień 50 Pa w ciągu godziny przez obudowę budynku przepływa półtorakrotność objętości powietrza w domu.
- Czy pomiar w trakcie budowy zastępuje pomiar końcowy?
- Nie. Pomiar w trakcie budowy służy szukaniu nieszczelności, dopóki warstwa szczelna jest dostępna. Pomiar końcowy dotyczy gotowego budynku.
Źródła i stan prawny
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1225 ze zm.), załącznik nr 2 pkt 2.3.1, 2.3.3, 2.3.4 i załącznik nr 1 — obowiązywało do 19 września 2026 r.
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane (t.j. Dz.U. 2026 poz. 524 ze zm.): art. 22 pkt 7; art. 102a–102c dodane ustawą z dnia 31 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1161) — api.sejm.gov.pl
- PN-EN ISO 9972 (metoda ciśnieniowa z użyciem wentylatora; zastąpiła PN-EN 13829:2002 „Właściwości cieplne budynków — Określanie przepuszczalności powietrznej budynków — Metoda pomiaru ciśnieniowego z użyciem wentylatora”)
- Passivhaus Institut, Darmstadt: kryteria certyfikacji domu pasywnego (n50 nie większe niż 0,6 1/h)